Stappen en rollen netwerkprogramma

Een netwerkprogramma bestaat uit een aantal stappen en rollen waarmee we het actuele thema, het opbouwen van een gemeenschap, het op gang brengen van een beweging en andere verbanden kunnen organiseren. VioNet, het digitale platform ondersteunt deze stappen en rollen. De meeste stappen vinden gelijktijdig plaats en blijven van belang gedurende het hele netwerkprogramma.

Stappen Netwerkprogramma

Stap 1 Thema benoemen
We starten een netwerkprogramma met het benoemen van het actuele thema. Een goede naam vinden voor het thema is al een proces op zich. Waar nodigen we op uit? Wat moet er allemaal in passen? Met wie willen we het in ieder geval delen? Wat maakt het aantrekkelijk om mee te doen? Elk thema is een motor voor ontwikkeling van de gemeenschap. Een netwerkprogramma is altijd periodiek en wordt afgerond met een manifestatie. Om de aandacht in de gemeenschap levend te houden, kijken we steeds of het thema nog actueel genoeg is en of de naam van het thema nog klopt. Anders starten we met een nieuw netwerkprogramma rond een nieuw actueel thema.

Stap 2 Programmalijn maken
We ontwerpen een programmalijn met een startmoment, een eindmanifestatie, netwerkbijeenkomsten en workshops waarin we met elkaar het thema onderzoeken, bouwen aan netwerken, mogelijkheden versterken en rollen leren. Gedurende het netwerkprogramma kunnen steeds weer activiteiten op de programmalijn worden geplaatst.  Een programmalijn krijgt structuur door de bijeenkomsten, maar vraagt aandacht voor de tijd ertussen, een goede voorbereiding en verwerking. 

Stap 3 Verzamelen en zichtbaar maken
Welk thema we ook kiezen, er zijn altijd al voorbeelden en verhalen te vinden die daar bij passen. Bij de start van een netwerkprogramma beginnen we met het opzoeken en zichtbaar maken van deze voorbeelden en verhalen. We benutten ook alle mogelijke media om zichtbaar te maken wat er is. Door te beginnen bij alles wat er is, krijgt de aandacht voor het thema al een basis en erkennen we bestaande betrokkenheid. Gedurende het netwerkprogramma blijven we de rijkdom van de gemeenschap in beeld brengen. Uitdaging is dat het toegankelijk is en iedereen er bij de vraagstukken rond het thema uit kan putten.

Stap 4 Gesprek op gang brengen
We brengen het gesprek op gang door het thema overal in te brengen en met alles wat er gebeurt in verband te brengen. Toevallige gesprekjes in de winkel of op de markt zijn net zo belangrijk als georganiseerde bijeenkomsten, kenniscafé ’s enzovoort. Uitdaging is dat het thema het gesprek van de dag wordt en als een lopend vuurtje door stad, dorp, wijk, regio of wereld gaat.

Stap 5 Ontmoeten
Een thema ontwikkelt zich door elkaar te ontmoeten en uit te wisselen. Naast ontmoetingen die we zelf organiseren, benutten we allerlei activiteiten die al plaats vinden, zoals feesten, festivals en markten en brengen we activiteiten in beeld die al iets te maken hebben met het thema. 

Stap 6 Initiatieven faciliteren
Een netwerkprogramma maakt initiatieven zichtbaar, brengt de initiatiefnemer(s) in beeld en faciliteert waar nodig het bouwen van netwerken en het zoeken naar mogelijkheden om initiatieven te realiseren. Eigen kracht van de initiatiefnemer en zijn netwerk zijn vertrekpunt en worden versterkt. Verschillende initiatieven worden niet over elkaar heen geschoven, maar via netwerken wordt initiatiefkracht met elkaar verbonden.

Stap 7 Netwerk bouwen
We bouwen aan netwerken van betrokkenheid rond initiatieven. Dat begint met een brede brainstorm van alle ingrediënten die met het initiatief te maken hebben en vervolgens het zoeken naar schakels, die de ingrediënten verbinden met het initiatief en jou als initiatiefnemer kunnen helpen om het initiatief van de grond te krijgen (zie Netwerkanalyse voor initiatiefnemers, 2003). Op VioNet, het digitale platform van het netwerkprogramma is ook een instrument voor het analyseren van netwerken rond initiatieven beschikbaar, waarmee initiatiefnemers hun eigen netwerk kunnen bouwen.

Stap 8 Kennis delen
Iedereen in een gemeenschap heeft kennis, die bij kan dragen aan de verdieping van het thema. Actuele thema’s vragen om brede aandacht en inbreng van kennis, zodat we met elkaar als gemeenschap het vermogen versterken om vraagstukken aan te kunnen en een rijke omgeving creëren om uit te putten als er vraagstukken op ons pad komen.

Stap 9 Vragen stellen
Tijdens het netwerkprogramma bouwen we aan het thema, we nemen initiatieven om onze ambities te realiseren, maar stellen ook vragen aan alles wat er al is. We stellen vragen aan bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden die allemaal deel uitmaken van de gemeenschap en vanuit hun eigen positie kunnen bijdragen. Hoe kan bijvoorbeeld een bestaande zorgorganisatie bijdragen aan de wensen van de gemeenschap over zorg? Hoe kunnen bedrijven een bedrijfsvoering hanteren die aansluit bij de waarden die de gemeenschap uit wil dragen? Het gaat niet om kritiek of oordeel, maar om de openingen te vinden om samen te onderzoeken en vanuit betrokkenheid samen te ontwikkelen.

Stap 10 Onderzoeken
De meeste thema’s vragen nader onderzoek. In een gemeenschap zijn er altijd veel mensen die daaraan kunnen bijdragen. We vormen onderzoekkringen rond actuele vragen waarvoor we gericht mensen uitnodigen, maar waar mensen ook zelf bij kunnen aansluiten.

Stap 11 Manifesteren
Een netwerkprogramma eindigt met een manifestatie waar alles wat er gedurende het programma is verzameld, ontwikkeld en gedeeld nogmaals zichtbaar wordt gemaakt voor een breed publiek. Tijdens het netwerkprogramma kunnen deelnemers al toewerken naar deze manifestatie en hun potentiële bijdrage (presentatie, publicatie, tentoonstelling enzovoort) aan de manifestatie zichtbaar maken. Afhankelijk van de duur van het netwerkprogramma kunnen we ook tussentijdse manifestaties organiseren om de balans op te maken en met nieuwe energie weer verder te gaan.

Rollen netwerkprogramma

Deelnemers 
Een netwerkprogramma realiseren kan alleen met de inzet en de eigen kracht van velen. Betrokkenheid wordt digitaal zichtbaar door de registratie als deelnemer en het profileren van de eigen relatie met het thema. Om het netwerkprogramma te draaien zijn er deelnemers nodig die bepaalde rollen willen vervullen en daarbij vooral aansluiten bij waar ze zelf goed in zijn en energie van krijgen. We beschrijven een aantal rollen, maar zijn niet uitputtend. Sommige rollen dragen direct bij aan het verdiepen van het thema. Andere rollen richten zich meer op de organisatie van het netwerkprogramma.

Verbinders 
Per thema zijn er verbinders, een soort programmamakers die verantwoordelijkheid nemen voor het draaien van het netwerkprogramma. Digitaal zijn dat de platform-moderatoren. Verbinders brengen het gesprek rond het thema op gang, organiseren de aandacht rond het thema, zorgen dat alle onderdelen van het netwerkprogramma worden georganiseerd en betrekken daar zoveel mogelijk mensen bij. Als platform-moderatoren stimuleren en ondersteunen zijn ook het zelfstandig gebruik van het digitale platform, doen periodiek verslag van alles wat er gebeurt in het netwerkprogramma en zorgen dat deelnemers zichtbaar worden.

Initiatiefnemers
Rond een actueel thema ontstaat altijd veel initiatiefkracht. We nodigen initiatiefnemers uit om hun initiatief zichtbaar te maken binnen het netwerkprogramma, zodat alles wat er gebeurt in de gemeenschap wat te maken heeft met het thema helpt om een brede basis te leggen.  Initiatieven worden niet overgenomen, wel zo nodig ondersteund.

Facilitators
Het netwerkprogramma bouwt aan een netwerk van facilitators die initiatiefnemers willen helpen bij het verder brengen van een initiatief, het analyseren en bouwen van netwerken (zie op het digitale platform het instrument voor analyseren/bouwen van netwerken), en het onderzoeken en realiseren van mogelijkheden (zie op het digitale platform het instrument voor onderzoekskringen).

Netwerkers
Relaties leggen en netwerken bouwen is de basis van een netwerkprogramma. We zoeken mensen die als vanzelfsprekend en op alle mogelijke manieren bouwen aan betrokkenheid bij het thema en het organiseren van het netwerkprogramma.


Onderzoekers
Onderzoekers stellen vragen aan iedereen die op wat voor manier dan ook betrokken is bij de beweging, verdiepen aspecten van het thema en onderzoeken de mogelijkheden van betrokkenen om bij te dragen aan het thema en daar de consequenties van te nemen (zie ook instrument voor onderzoekskringen). 


Inspiratoren thema
Inspiratoren zijn een soort boegbeelden van het thema. Kenmerkende en belangrijke representanten van het thema, waar we ons tijdens het verdiepen van het thema ook steeds weer aan kunnen toetsen en die steeds weer de aandacht voor het thema actueel maken, levend houden of terugbrengen naar de essentie. 


Redacteuren
Redacteuren zorgen voor de informatie en zichtbaarheid van alles wat er gebeurt in de gemeenschap rond het thema en het netwerkprogramma. Ook verzamelen zij informatie voor het digitale platform en stimuleren betrokkenen om dat ook te doen. Zij houden bijvoorbeeld interviews, schrijven verhalen en verzorgen nieuwsberichten. Zij maken gebruik van een diversiteit aan beschikbare media om het netwerkprogramma in beeld te brengen en over het netwerkprogramma te communiceren, zoals tentoonstelling, radio, tv, krant, sociale media, enzovoort.


Presentatoren
Presentatoren zorgen voor uitnodigende algemene presentaties van het thema voor verschillende doelgroepen. Zij zijn op de hoogte van de laatste ontwikkelingen rond het thema en nemen deze mee in hun presentatie Zij zorgen ook dat de algemene presentatie van het thema op het digitale platform actueel blijft.   


Kunstenaars
Ondersteunen met een diversiteit aan media bij het vormgeven, tentoonstellen en zichtbaar maken van de opbrengsten van het thema en het netwerkprogramma.


Geldwerving
Voor de uitvoering van een netwerkprogramma is geld nodig. Voor elk netwerkprogramma maken we een geldplan. Geld werven voor het verdiepen van actuele maatschappelijke thema’s vraagt brede aandacht en creativiteit. Naast sociaal ondernemen, crowdfunding, sponsoring en subsidie zoeken we ook naar nieuwe vormen van financiering voor het opbouwen van gemeenschappen rond actuele  maatschappelijke vraagstukken.    


Andere rollen
Iedereen die een rol wil vervullen in het netwerkprogramma die niet onder de eerder genoemde rollen valt, is van harte welkom om dit kenbaar te maken en invulling te geven.